Νέα

O Κατάλογος Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO και το Πανηγύρι του Αγίου Συμεών

O Κατάλογος Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO

και το Πανηγύρι του Αγίου Συμεών

του Κώστα Σοκόλα

 

 

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ο πολιτισμός αποτελεί βασικό τομέα δράσης και συνεργασίας διεθνών οργανισμών, μεταξύ των οποίων η UNESCO διαδραματίζει σημαντικό ρόλο. Τις τελευταίες δεκαετίες, με την διαρκή επέλαση του φαινομένου της παγκοσμιοποίησης και της πολιτισμικής ομογενοποίησης, ο οργανισμός μετά από πολλές δράσεις και προγράμματα, ανέλαβε την δημιουργία ενός θεσμικού πλαισίου προστασίας της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς. Όπως και στις περιπτώσεις διαφύλαξης της φυσικής και της υλικής κληρονομιάς, έτσι και η άυλη κληρονομιά πρέπει να προστατευθεί επί ίσοις όροις και με συγκεκριμένα μέτρα εφαρμογής, τα οποία καθορίζονται από την UNESCO.  Τα κράτη μέρη του οργανισμού που κυρώνουν την Σύμβασή για την Προστασία της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς του 2003, οφείλουν να εντάξουν στα πολιτιστικά προγράμματά τους, μέτρα εφαρμογής που συμφωνούν με τις προβλέψεις της Σύμβασης. Η περίπτωση της Ελλάδας είναι αρκετά ενδιαφέρουσα, καθώς δείχνει το πως ένα κράτος με παραδοσιακά αρχαιοκεντρική αντίληψη της κληρονομιάς, προσαρμόζεται στα νεώτερα δεδομένα τα οποία αναδεικνύουν και κομμάτια του άυλου πολιτισμού της. Ένα από τα πολλά στοιχεία άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς στον ελληνικό χώρο, είναι και το πανηγύρι του Αγίου Συμεών, το οποίο ως ένα δρώμενο με ιστορικά, κοινωνικά, θρησκευτικά και διονυσιακά στοιχεία αποτελεί ένα πολιτισμικά μοναδικό γεγονός.

 

ΑΥΛΗ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ

 

Οι προσπάθειες της UNESCO για την ανάδειξη της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς ξεκινούν από το 1971, και ύστερα από μακροχρόνιες συζητήσεις εγκαθιδρύεται, το 1989,  η Σύσταση για την Διαφύλαξη του Λαϊκού Πολιτισμού και της Λαογραφίας.  Στα χρόνια που ακολουθούν, ο οργανισμός αναλαμβάνει μία σειρά επιστημονικών εκτιμήσεων σε διάφορα πεδία της ΑΠΚ(Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς). Σύμφωνα με τα αποτελέσματα ο σκοπός ενός τέτοιου προγράμματος θα πρέπει να είναι η προώθηση του σεβασμού προς τις μορφές της ΑΠΚ, την αναγνώριση της ανάγκης διατήρησης και μετάδοσης, καθώς και τον καθοριστικό ρόλο των ανθρώπων και των κοινοτήτων που τις εκφράζουν (Aikawa, 2004:137-138).

Το 1997 η Προκήρυξη των Αριστουργημάτων της Προφορικής και Άυλης Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας αναδεικνύει το θέμα της παγκοσμιοποίησης και της πολιτισμικής τυποποίησης ως απειλή για την διατήρηση της πολιτισμικής πολυμορφίας και διαφορετικότητας. Κράτη-μέρη της UNESCO εκφράζουν όλο και πιο συχνά την σημαντικότητα της αναγνώρισης της ΑΠΚ ως βασικού παράγοντα για τη διατήρηση της πολιτισμικής διαφορετικότητας, και την αναγκαιότητα της προστασίας της. Με το πρόγραμμα αυτό ξεκινά και η παρατήρηση μορφών παραδοσιακής και πολιτισμικής έκφρασης ως αριστουργήματα της ΑΠΚ. (Aikawa, 2004:140-141).

Το 2003, δημιουργείται η Σύμβαση για την Προστασία της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Σκοπός της Σύμβασης είναι η προστασία και ο σεβασμός της ΑΠΚ των ενδιαφερομένων κοινοτήτων, ομάδων ή ανθρώπων, η ευαισθητοποίηση σε τοπικό, εθνικό και διεθνές επίπεδο και η διεθνής συνεργασία και συνδρομή.

Ο ορισμός της περιλαμβάνει «τις πρακτικές, αναπαραστάσεις, εκφράσεις, γνώσεις και τεχνικές καθώς και τα εργαλεία, αντικείμενα, χειροτεχνήματα και τους πολιτισμικούς χώρους που συνδέονται με αυτές και τις οποίες οι κονότητες, οι ομάδες ή τα άτομα αναγνωρίζουν ότι αποτελούν μέρος της πολιτιστικής κληρονομιάς τους.» (ΦΕΚ Α΄ 275, 2006:3037-3038).

Σαν όρος η άυλη κληρονομιά αποστασιοποιείται από τα προϊόντα των πρακτικών και έτσι π.χ. αντί να εστιάζει στην καταγραφή ενός τραγουδιού, επικεντρώνεται στο ίδιο το «τραγούδισμα» του τραγουδιού από τα μέλη μιας κοινότητας, κάτι το οποίο χαρακτηρίζει και την πολιτισμική διαφορετικοτητά της (Kurin, 2004:12).

Οι εθνικές κυβερνήσεις που την υιοθετούν δεσμεύονται στο να διαμορφώσουν οργανισμούς για την καταγραφή της ΑΠΚ, να την στοιχειοθετήσουν και να ενισχύσουν την παρουσίαση, την διατήρηση, την προστασία και την μετάδοσή της με το να συνεργάζονται στενά με τις αντιπροσωπευτικές κοινότητες – ομάδες – ανθρώπους (Kurin, 2004:10).

Πιο συγκεκριμένα, κάθε κράτος οφείλει να εφαρμόζει πολιτικές με σκοπό την αξιοποίηση της λειτουργίας της ΑΠΚ στην κοινωνία, να ορίζει αρμόδιους οργανισμούς για την διαφύλαξή της, να ενθαρύνει έρευνες που αποσκοπούν στην προστασία της και να εφαρμόζει όλα τα απαραίτητα νομικά, τεχνικά, διοικητικά και οικονομικά μέτρα που προβλέπονται από την UNESCO (ΦΕΚ Α΄ 275, 2006:3039).

Τέλος, για να καταστεί η ΑΠΚ περισσότερο αντιληπτή, και με σεβασμό στην πολιτιστική πολυμορφία, συντάχθηκαν δύο αντιπροσωπευτικοί κατάλογοι, ο κατάλογος Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας και ο κατάλογος Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς Επείγουσας Διαφύλαξης. Μέχρι σήμερα έχουν προστεθεί στους καταλόγους συνολικά 364 στοιχεία ΑΠΚ (UNESCO, n.d.).

 

 Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ

 

Στην Ελλάδα η πολιτιστική κληρονομιά αποκτά για πρώτη φορά ένα νομικό πλαίσιο προστασίας με το νόμο 3028 του 2002, ο οποίος περιλαμβάνει και κείμενα για την ΑΠΚ, για την οποία εγκαθιστά μία ειδική ασπίδα προστασίας. Βέβαια ο νόμος έχει μία αρχαιοκεντρική προσέγγιση χωρίς να ξεφεύγει από το πλαίσιο και τις στρατηγικές του που έχουν τις ρίζες τους στον 19ο αιώνα. Παρά το γεγονός ότι δίνεται έμφαση, πέρα από τα μνημεία, και στην κοινωνική λειτουργία της κληρονομιάς (στοιχειοθέτηση, καταγραφή, έρευνα για προστασία,κοινωνική ενημέρωση), η προστασία της παραμένει κρατικοκεντρική με αποτέλεσμα η συμμετοχή της κοινότητας ή των ανθρώπων να είναι περιορισμένη (Voudouri, 2010:556).

Παρά τις αλλαγές σε πολλά επίπεδα, από τον 19ο αιώνα μέχρι σήμερα τα αρχαία μνημεία παραμένουν σε μία προνομιακή και συμβολική θέση για την εθνική ταυτότητα, αλλά και σαν αντικείμενα τουριστικής χρήσης με πολιτικούς και ιδεολογικούς σκοπούς. Το μόνο σίγουρο είναι ότι  οι διαδικασίες διαχείρησης της πολιτιστικής κληρονομιάς, με τα δομικά προβλήματα που χαρακτηρίζουν το ελληνικό κράτος και με την πρόσφατη οικονομική κριση, χρειάζονται περαιτέρω διερεύνηση (Voudouri, 2010:557).

 

ΚΥΡΩΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΚΑΙ ΜΕΤΡΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ 

 

Η Ελλάδα κυρώνει τη Σύμβαση το 2006 με τον νόμο υπ’αριθμ. 3521, αλλά τα μέτρα για την εφαρμογή της Σύμβασής θα υπογραφούν με προεδρικό διάταγμα 6 χρόνια μετά , το 2012. Από τη κύρωση της Σύμβασης και μέχρι το 2012, δεν φαίνεται να γίνεται κάποια ουσιαστική αλλαγή στην προστασία της άυλης κληρονομιάς. Η μοναδική δράση που πραγματοποιήθηκε αφορούσε την υποστήριξη της πρότασης της Ισπανίας για την Μεσογειακή Διατροφή ώς στοιχείο ΑΠΚ, με τη συμμετοχή των Υπουργείων Πολιτισμού, Αγροτικής Ανάπτυξης καθώς και κάποιων τοπικών φορέων, των οποίων η ανάμειξη προκάλεσε αντιδράσεις από διάφορες κοινότητες. Επίσης υπήρξαν προβλήματα και στην υποστήριξη της υποψηφιότητας του στοιχείου που αφορά τον τρόπο μαζέματος των μαστιχοκαλλιεργειών της Χίου, τον φάκελο του οποίου είχε αναλάβει το Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς. Η UNESCO απέρριψε τρεις φορές την υποψηφιότητα του φακέλου, λόγω ελλειπούς προετοιμασίας και μελέτης, καθώς και λόγω της δυσπιστίας του οργανισμού απέναντι σε μη-δημόσιους και μη-πιστοποιημένους φορείς (Σκουρολιάκος, 2013).

Η Ελλάδα με τα μέτρα εφαρμογής που αναλαμβάνει μετά το 2012, αναθεωρεί δύο πολύ σημαντικά στοιχεία για την καλύτερη αντιμετώπιση της διαφύλαξης της ΑΠΚ. Το πρώτο σημαντικό στοιχείο είναι ότι άλλες δημόσιες υπηρεσίες (Ν.Π.Ι.Δ., μουσεία ή φορείς) μπορούν, εφόσον διαθέτουν τις απαραίτητες προϋποθέσεις, να αναγνωριστούν ως φορείς καταγραφής άυλων πολιτιστικών αγαθών μετά από εισήγηση της Διεύθυνσης Νεώτερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς και με απόφαση του Υπουργού Πολιτισμού (Π.Δ. 62/12 ΦΕΚ 112, 2012).

Σύμφωνα με τον Richard Kurin (2007) η διαφύλαξη της ΑΠΚ είναι θέμα πολιτιστικής λεπτομέρειας και χροιάς. Για την σωστή καταγραφή και κατανόηση της ΑΠΚ χρειάζεται να συνεργαστούν ποικίλοι επιστημονικοί και τεχνικοί κλάδοι. Είναι μεγάλη η πρόκληση εύρεσης ανθρώπινου δυναμικού από φορείς του δημόσιου τομέα, το οποίο αναλαμβάνει το έργο της προστασίας της όπως την οραματίζεται η UNESCO, και το υλοποιεί με έναν τρόπο προσεγμένο ως προς το περιεχόμενο και το χαρακτήρα των πολιτιστικών παραδόσεων.

Πολύ σημαντικό επίσης είναι και το μέτρο που προβλέπει ότι για την τεκμηρίωση και καταγραφή της ΑΠΚ οι αρμόδιοι φορείς θα πρέπει να έχουν εξασφαλίσει την άδεια από τον δικαιούχο των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας επί των σχετικών αγαθών και με την προϋποθεση πως οι ενέργειες του αρμόδιου φορέα δεν έχουν εμπορικό σκοπό ή σκοπό αντίθετο προς τα άυλα πολιτιστικά αγαθά, δεν αλλοιώνεται το περιεχομενό τους ή διαστρεβλώνεται με οποιονδήποτε τρόπο (Π.Δ. 62/12 ΦΕΚ 112, 2012)

Είναι αναγκαίο να εξασφαλίζεται η όσο το δυνατόν βαθύτερη ανάμειξη των κοινοτήτων – ομάδων – ανθρώπων που επιτελούν τις λειτουργίες αυτές.. Το κράτος μπορεί να υιοθετήσει μία γενική στρατηγική η οποία δεν θα ανταποκρίνεται στην έννοια της διαφορετικότητας ανάμεσα σε εκδηλώσει της ίδιας προστατευόμενης εθνικής περιοχής. Βασικό σημείο ώστε να εφαρμοστεί σωστά η Σύμβαση, είναι η επαρκής ενημέρωση των κοινοτήτων – ομάδων – ανθρώπων, η συμφωνία, και η συνεργασία με την βουλησή τους (Kirshenblatt, 2004:112-113).

Ύστερα, θα πρέπει να επισημανθεί και η ενδεχόμενη απώλεια της αυθεντικότητας, ειδικά αν η ΑΠΚ παρουσιάζεται σύμφωνα με τα κριτήρια των κυρίαρχων κοινωνικών ομάδων ενός κράτους, ή με σκοπό τα οικονομικά συμφέροντα (ειδικά όταν γίνεται τουριστική εκμετάλλευση από το κράτος) ή ακόμα και η παρουσίαση βασισμένη σε πρότυπα κοινωνικής συνείδησης που κυριαρχούν σε μία χώρα (ο.π.).

Τέλος, το 2012 και μετά από την συνεχής προτροπή της UNESCO, δημιουργείται η Εθνική Επιστημονική Επιτροπή[2] για την Eφαρμογή της Σύμβασης. Έργο της επιτροπής είναι η δημιουργία ενδεικτικού καταλόγου ΑΠΚ, η συγκρότηση αρχείων για την δημιουργία Εθνικού Ευρετηρίου, η εξέταση και η πρώιμη εκτίμηση των φακέλων που υποβάλλονται στην Διεύθυνση Νεώτερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, και οι προτάσεις για ευρύτερες δράσεις και συνεργασία.  Ήδη η Ελλάδα μετά την Μεσογειακή Διατροφή, το 2014 ενέταξε στον κατάλογο της ΑΠΚ και το στοιχείο της διαδικασίας του μαζέματος των μαστιχοκαλλιεργειών της Χίου, και πλέον με τις ενέργειες της Εθνικής Επιτροπής, έχουν συγκροτηθεί έξι ακόμα φάκελοι προς υποβολή για έγκριση από την UNESCO: 1. Οι Μπούλες της Νάουσας, 2. Οι Ζακυνθινές Ομιλίες, 3. Η Τηνιακή Μαρμαροτεχνία, 4. Η Ξυλοναυπηγική, 5. Τα Ριζίτικα στην Κρήτη, 6. Οι Γιορτές της Μεσοσπορίτισσας. (Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά, n.d.).

 

ΤΟ ΠΑΝΗΓΥΡΙ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΣΥΜΕΩΝ

 

 Η ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ

 

Το πανηγύρι του Αγίου Συμεών είναι μία από τι μεγαλύτερες γιορτές για την πόλη του Μεσολογγίου και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα και πιο ξεχωριστά δρώμενα της περιοχής της Αιτωλίας. Πρόκειται για ένα εορταστικό γεγονός το οποίο συνδυάζει ιστορικά και κοινωνικά στοιχεία, διονυσιακό συμποσιασμό και θρησκευτική κατάνυξη. Γιορτάζεται δύο φορές το χρόνο: 1) Στις 2 και 3 Φεβρουαρίου, της Υπαπαντής και του Αγίου Συμεών, το λεγόμενο και Χειμωνιάτικο.

2) Κατά το τριήμερο της Πεντηκοστής (Κυριακή), του Αγίου Πνεύματος (Δευτέρα) και της Αγίας Τριάδος (Τρίτη), το λεγόμενο και Καλοκαιρινό.

 

Το Μοναστήρι του Αγίου Συμεών

Το πανηγύρι είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με το μοναστήρι του Αγίου Συμεών. Το Μοναστήρι, βρίσκεται στους πρόποδες του Ζυγού[3] σε υψόμετρο 140 μ.,  είναι βυζαντινού ρυθμού, της παρακμής, και χρονολογείται από το 1740 (Γκόρπας, 1972: 6-9). Ήδη από τα προεπαναστατικά χρόνια θρυλείται ότι υπήρξε τόπος συνάντησης των κλεφτών του Ζυγού και των κατοίκων του Μεσολογγίου, όπου όλοι μαζί παρακολουθούσαν τη θεία λειτουργία και κατόπιν διασκέδαζαν στην κατάφυτη από πλατάνια περιοχή (Λαμπρόπουλος, 2003:371). Μετά τα γεγονότα της Εξόδου, το 1826, και με την ίδρυση του Ελληνικού Κράτους, το πανηγύρι αναβίωσε ακόμα πιο έντονα, υιοθετώντας στα τελετουργικά του δρώμενα και το καθιερωμένο μνημόσυνο προς τιμή των θυμάτων της Πολιορκίας του Μεσολογγίου (Ευαγγελάτος, 2007: 390, Καβάγιας, 2007:10).

 

                                  

Οι Άνθρωποι

Τα άτομα, που αποτελούν την ψυχή του πανηγυριού και έχουν ως πρωταρχικό στόχο την συνεχισή του, χωρίζονται σε αρματωμένους και σε καβαλαραίους, οι οποίοι οργανώνονται σε ομάδες, τις παρέες[4]. Για τους αρματωμένους λένε ότι «πάνε ντυμένοι» (επειδή φορούν τις παραδοσιακές φορεσιές και τα άρματά τους), ενώ για τους καβαλαραίους ότι «πάνε μ’άλογο» (λόγω του ότι ανεβαίνουν στο μοναστήρι και παρελάζουν έφιπποι) (Γκόρπας, 1972:34). Η κάθε παρέα έχει και τον αρχηγό της, τον λεγόμενο καπετάνιο (ή παλαιότερα μπουλουκτσής[5]), ο οποίος είναι πρώτος μεταξύ ίσων (Αικατερινίδης, 1967:181). Αν οι αρματωμένοι και οι καβαλαραίοι είναι η ψυχή του πανηγυριού, η ζυγιά είναι εκείνη η οποία μετατρέπεται σε μουσικό όχημα προς την πνευματική έκσταση που χαρακτηρίζει τους αησυμιώτες. Η ζυγιά είναι η τριμελής ορχήστρα που συντροφεύει κάθε παρέα και η οποία αποτελείται από δύο ζουρνάδες (ή καραμούζες ή πίπιζες) και ένα νταούλι (ή νταβούλι ή ξεροντάουλο). Παραδοσιακά η ζυγιά αποτελείται από Έλληνες Ρομά, οι οποίοι παλαιότερα προέρχονταν σχεδόν αποκλειστικά από το Μεσολόγγι και τις γύρω περιοχές (Γκόρπας, 1972: 35).

Το πιο σημαντικό στοιχείο που χαρακτηρίζει μία παρέα είναι η συνεργασία και η αλλυλεγγύη που επιτυγχάνεται μεταξύ των μελών της, αλλά και με τη ζυγιά κατά τη διάρκεια του πανηγυριού. Επίσης, καταργούνται όλα εκείνα τα στοιχεία που διαφοροποιούν τις κοινωνικές τάξεις καθώς όλοι είναι ίσοι με όλους, δεν υπάρχει κάποια ιεραρχία, ούτε διάκριση μεταξύ Μεσολογγιτών πανηγυριστών και Ρομά οργανοπαιχτών[6].

 

 

Τα τραγούδια και οι χοροί

Ένα άλλο πολύ σημαντικό στοιχείο είναι η μετάδοση του ιδιαίτερου τρόπου «τραγουδίσματος» των τραγουδιών από γενιά σε γενιά και ο συμβολισμός ηθικών αξιών που επιτυγχάνεται μέσω συγκεκριμένων χορών. Κατά τη διάρκεια του πανηγυριού, εκτός από παλιά δημοτικά επιτραπέζια τραγούδια, κλέφτικα και λιανοτράγουδα, αναβιώνουν επίσης και φημισμένα μεσολογγίτικα μοιρολόγια, τραγούδια για την πολιορκία της πόλης, αλλά και αησυμιώτικα.

Οι χοροί των πανηγυριστών περιλαμβάνουν, εκτός από τον τσάμικο και το συρτό, και άλλους μοναδικούς χορούς όπως το «χελάκι», το «τρίψιμο του πιπεριού» και τον φημισμένο «χορό του πεθαμένου»[7] (Καβάγιας, 2007:43).

 

 

 

Το «πέταγμα» των χρημάτων

Πολύ χαρακτηριστικό είναι και το «πέταγμα» των χαρτονομισμάτων (από το 2002 και μετά δολαρίων) από μέλη της παρέας προς τους οργανοπαίχτες της ζυγιάς ή προς συμπανηγυριστές. Με αυτόν τον τρόπο επιτυγχάνεται η «μετάβαση» του αησυμιώτη από τον κόσμο των υλικών αγαθών, στην πνευματική έκσταση που χαρίζει ο ήχος της ζυγιάς. Εκφράζεται η λύτρωση του πανηγυριστή, η περιφρόνηση των υλικών αξιών προς τιμή των άυλων.

 

 

 

 

ΤΟ ΠΑΝΗΓΥΡΙ ΩΣ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ΑΫΛΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ

 

Σύμφωνα με τις Επιχειρησιακές Οδηγίες της Σύμβασης για την Προστασία της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς του 2003, ένα στοιχείο που προτείνεται για εγγραφή στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο ΑΠΚ της Ανθρωπότητας, πρέπει να πληρεί συγκεκριμένα κριτήρια (R1-R4):

R.1 Το στοιχείο αποτελεί άυλη πολιτιστική κληρονομιά, όπως ορίζεται στο Άρθρο 2 της Σύμβασης.

R.2 Η εγγραφή του στοιχείου θα συμβάλει στη διασφάλιση της προβολής και της ευαισθητοποίησης σχετικά με τη σημασία της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς και στην ενθάρρυνση του διαλόγου, ως εκδήλωση της πολιτιστικής πολυμορφίας σε όλο τον κόσμο και ως τεκμήριο της ανθρώπινης δημιουργικότητας.

R.3 Τα μέτρα διαφύλαξης είναι διαμορφωμένα καταλλήλως, ώστε το στοιχείο να διαφυλάσσεται και να αναδεικνύεται.

R.4 Η υποψηφιότητα του στοιχείου έχει προκύψει με τη μεγαλύτερη δυνατή συμμετοχή της κοινότητας, της ομάδας ή -κατά περίπτωση- των ατόμων που αφορά και με την ελεύθερη, πρότερη και κατόπιν πληροφόρησης συγκατάθεσή τους.

 

Το πανηγύρι του Αγίου Συμεών ανταποκρίνεται στα κριτήρια αυτά ως εξής:

 

R.1: Το πανηγύρι εμπεριέχει όλα εκείνα τα στοιχεία που το κατατάσσουν ως άυλη πολιτιστική κληρονομιά σύμφωνα με τη Σύμβαση της UNESCO. Την γνώση και μετάδοση του τρόπου «τραγουδίσματος» των παραδοσιακών τραγουδιών καθώς και το παίξιμο του ζουρνά από γενιά σε γενιά. Την ταυτοποίηση των παρεών – ομάδων, που συμμετέχουν στο πανηγύρι, ως «Αη Συμιώτες», βάση των πρακτικών που αναδημιουργούν. Οι συμβολισμοί που αναβιώνουν μέσα στην λειτουργία της παρέας και κατά την τέλεση ορισμένων χορών, και οι οποίοι χαρακτηρίζουν τους ισχυρούς δεσμούς που δημιουργούνται μεταξύ των πανηγυριστών και των Ρομά οργανοπαιχτών.

R.2: Η εγγραφή του στοιχείου θα βοηθούσε στην αναγνώριση της σημαντικότητας της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς ως στοιχείου κοινωνικής αλληλεγγύης και συνοχής, όπως αυτή εκφράζεται όταν άνθρωποι ενώνονται σε ομάδες και συνεργάζονται προς επίτευξη της διατήρησης της πολιτισμικής διαφορετικότητας.

R.3: Η άριστη σχέση των πανηγυριστών με τις δημόσιες αρχές, έχει ως αποτέλεσμα την ικανοποιητική διαφύλαξη του πανηγυριού σχετικά με τη συνεχισή του (διαρκής επιδιόρθωση των χώρων των παρεών και της πρόσβασης στο μοναστήρι). Επίσης το συγκεκριμένο δρώμενο έχει καταγραφεί και αποτυπωθεί σε γραπτή και οπτικοακουστική μορφή για λογαριασμό καλλιτεχνών και μέσων ενημέρωσης, και έχουν πραγματοποιηθεί και έρευνες σχετικά με την ταυτοτητά του.

R.4: Με βάση την εξωστρέφεια των πανηγυριστών και τις αξίες που πρεσβεύει το πανηγύρι, είναι πολύ πιθανόν να συγκεντρωθούν, μέσω των συλλόγων των πανηγυριστών, όλες οι παρέες και να έρθουν σε μία στενότερη συννενόηση και σχέση με τους αρμόδιους φορείς οι οποίοι είναι υπεύθυνοι για την ανάδειξη στοιχείων άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς στην Ελλάδα.

 

 

 

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ – ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Είναι γεγονός ότι στις μέρες μας με την  επέλαση της παγκοσμιοποίησης και της αυξανόμενης επικράτησης παγκόσμιων κοινωνικών προτύπων και κανόνων συμπεριφοράς, διαπιστώνεται μία μείωση των γλωσσών, των παραδοσιακών γνώσεων, εθίμων και ιδεών. Τα πολιτισμικά αρχέτυπα των ισχυρότερων κοινωνιών γιγαντόνωνται και οδηγούν σε μία πολιτισμική ηγεμονία και ομοιότητα σε πολλά επίπεδα. Η ομογενοποίηση αυτή οδηγεί σταδιακά όχι μόνο στην απώλεια στοιχείων ΑΠΚ, αλλά και σε μία κανονοποίηση των κοινωνικών και πολιτισμικών ταυτοτήτων που οδηγούν στην επικράτηση περιορισμένων τρόπων ζωής, σκέψεων και αντιλήψεων (Lenzerini, 2011).

Βέβαια, ήδη από τη δεκαετία του 1990, έχουν υπάρξει πολλές απόψεις και κριτικές σχετικά με το ποια στοιχεία και με ποιο τρόπο θα πρέπει να διαφυλάσσονται, ποιους θα αφορά η προστασία, ποιοι φορείς έχουν τα επιστημονικά εργαλεία να ασχοληθούν, και εάν τελικά μπορούμε να δώσουμε ένα παγκόσμιο ορισμό για την ΑΠΚ ή αυτός θα πρέπει να καθορίζεται με βάση την ιδιαιτερότητα των περιοχών της κάθε χώρας-μέλος. Λαμβάνοντας υπόψη τις πολιτισμικές ιδιαιτερότητες κάθε λαού, τις πολιτικές και οικονομικές ανάγκες κάθε χώρας που εφαρμόζει τη Σύμβαση, και τον διαφορετικό τρόπο αντιμετώπισης της προβολής των άυλων στοιχείων από τις κοινότητες – ομάδες – ανθρώπους που τα εκφράζουν, θα μπορούσε να ειπωθεί ότι είναι πολύ δύσκολο να ελεγχθούν αποτελεσματικά αυτοί οι παράγοντες, όσο σκληρά και αν προσπαθεί ο οργανισμός.

Παρόλα αυτά, το έργο του παγκόσμιου αυτού οργανισμού, είναι πολύ σημαντικό για το λόγο του ότι (και στην πιο απαισιόδοξη εκτίμηση) αναλαμβάνει την παγκόσμια αφύπνιση σχετικά με τους κινδύνους της εξαφάνισης των χαρακτηριστικών άυλων στοιχείων που συνθέτουν την ταυτότητα μίας κοινότητας. Μέσω της ενημέρωσης που προσφέρουν οι συνεργαζόμενοι με την UNESCO φορείς, μπορεί να αναδυθεί μέσα στις τοπικές κοινότητες ή ομάδες, αλλά και στην συνείδηση των ανθρώπων, η ανάγκη για την καταγραφή και την προστασία του άυλου αγαθού το οποίο οι ίδιο φροντίζουν να μεταφερθεί ανόθευτο από γενιά σε γενιά. Στην Ελλάδα της πολυπολιτισμικότητας και των πολλών διαφορετικών και χαρακτηριστικών πολιτιστικών δρώμενων, είναι πιο αναγκαία από ποτέ η ενημέρωση των ανθρώπων σχετικά με αυτές τις δράσεις, ώστε να εξασφαλιστεί η όσο το δυνατόν καλύτερη διατήρηση της πλούσιας άυλης κληρονομιάς της χώρας.

 

Το πανηγύρι του Αγίου Συμεών θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως στοιχείο άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς, το οποίο μεταδίδεται από γενιά σε γενιά και σχηματίζει μία πολιτισμική ταυτότητα για ένα κομμάτι της τοπικής κοινότητας. Στην εποχή της πολιτισμικής και οικονομικής κρίσης που διανύουμε, το πανηγύρι αυτό, όπως και πολλά άλλα στον ελληνικό χώρο, βρίσκεται σε μία ευάλωτη περίοδο.

 

Οφείλουμε να καταλάβουμε ότι είναι αρκετά εκείνα τα στοιχεία που προβάλλονται μέσα από το πανηγύρι, και μέσω των οποίων εκφράζεται το πολύ σημαντικό στοιχείο της πολιτισμικής μοναδικότητας. Η πολιτισμική διαφορετικότητα ενός γεγονότος, είναι αυτή η οποία προσδίδει το κύρος και εμπνέει το σεβασμό στους ανθρώπους οι οποίοι το ενσαρκώνουν. Έτσι, αυτή η διαφορετικότητα πρέπει να διασφαλιστεί πάση θυσία, ώστε να παραμείνει το πανηγύρι αναλλοίωτο και να προστατευθεί, και με το ενδιαφέρον των «απ’εξω» αλλά πιο πολύ με την προθυμία των «από μέσα».

 

 

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

–        Αθανασοπούλου Α. (2002), Σύντομη επισκόπηση των Δομών Πολιτισμού στην Ευρώπη, στο: Αθανασοπούλου Α., Γλύτση Ε. Και Χαμπούρη-Ιωαννίδου Αικ.,  Οι Διαστάσεις των Πολιτισμικών Φαινομένων: Πολιτισμικό Πλαίσιο.  Πάτρα: ΕΑΠ.

–        Aikawa Noriko (2004), An Historical Overview of the Preparation of the UNESCO International Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, Museum International, 56(1-2),pp.137-149. (Διαθέσιμο μέσω HEAL-Link)(3-3-2015).

–        Ελληνική Επιτροπή για την UNESCO, Απολογισμός Δράσεων Ελληνικής Εθνικής Επιτροπής για την UNESCO 2009-2013, n.d..Διαθέσιμο στον δικτυακό τόπο: http://www.isotita.gr/var/uploads/ANNOUNCEMENTS/UNESCO_EL_APOLOGISMOS_2009-2013.pdf (4-3-2015)

–        Aikawa, Noriko (2004), An Historical Overview of the Preparation of the UNESCO International Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, Museum International, 56(1-2),pp.137-149. (Διαθέσιμο μέσω HEAL-Link)(3-3-2015).

–        Εθνική Επιστημονική Επιτροπή για την Εφαρμογή της Σύμβασης (n.d.).  Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά, Διαθέσιμο στον δυκτιακό τόπο: http://ayla.culture.gr/ (6-3-2015)

–        Kirshenblatt-Gimblett, Barbara (2004), Intangible Heritage as Metacultural Production, Museum International, 56(1-2), pp.52-65. (Διαθέσιμο μέσω HEAL-Link)(3-3-2015).

–        Kurin, Richard (2004), Safeguarding Intangible Cultural Heritage in the 2003 UNESCO Convention: A Critical Appraisal. Museum International, 56 (1-2), pp.66–77. (Διαθέσιμο μέσω HEAL-Link) (3-3-2015).

–        Kurin, Richard (2007), Safeguarding Intangible Cultural Heritage: Key Factors in Implementing the 2003 Convention. International Journal of Intangible Heritage, 2, pp.10-20. (Διαθέσιμο μέσω HEAL-Link) (3-3-2015).

–        Lenzerini, Federico (2011). Intangible Cultural Heritage: Τhe living Culture of Peoples. European Journal of International Law, 22 (1), pp.101-120. (Διαθέσιμο μέσω HEAL-Link)(3-3-2015).

–        Σκουρολιάκος, Πάνος (2013), Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά, Η Αυγή. Διαθέσιμο στον δικτυακό τόπο: http://www.avgi.gr/article/532536/auli-politismiki-klironomia (5-3-2015).

–        UNESCO, n.d., Introducing UNESCO. Διαθέσιμο στον δικτυακό τόπο: http://en.unesco.org/about-us/introducing-unesco (1-3-2015).

–        Voudouri, Daphne (2010), Law and the Politics of the Past: Legal Protection of Cultural Heritage in Greece. International Journal of Cultural Property, 17, pp.547-568. (Διαθέσιμο μέσω HEAL-Link)

Νομικά κείμενα:

–        UNESCO, «Σύμβαση για την Προστασία της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, Παρίσι, 03.11.2003».

–        ΝΟΜΟΣ ΥΠ’ΑΡΙΘΜ. 3521/2006 «Κύρωση της Σύμβασης για την Προστασία της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς» (ΦΕΚ 275/Α/22-12-2006).

–        ΝΟΜΟΣ ΥΠ’ ΑΡΙΘΜ. 3658/2008, «Μέτρα για την Προστασία των Πολιτιστικών -Αγαθών και άλλες διατάξεις» (ΦΕΚ A 70/22.4.2008).

–        ΝΟΜΟΣ ΥΠ’ ΑΡΙΘΜ. 3028/2002, «Για την Προστασία των Αρχαιοτήτων και εν Γένει της Πολιτιστικής Κληρονομιάς» (ΦΕΚ Α 153/28.06.2002).

–        Π.Δ. 62/12 (ΦΕΚ 112 Α/3-5-2012) «Καταγραφή, Αποτύπωση και Τεκμηρίωση Άυλων Πολιτιστικών Αγαθών». Διαθέσιμο στο: http://ayla.culture.gr/?page_id=13

 

Bιβλιογραφία και πρόσθετες πηγές για το πανηγυρι του Αγίου Συμεών:

 

–           Άη Συμιός, Σύλλογος Πανηγυριστών (2013). Διαθέσιμο στον δικτυακό τόπο: https://aisimios.wordpress.com/ (6/3/2015).

–           Αικατερινίδης Γεώργιος (1967), Η Λαϊκή Πανήγυρις του Αγίου Συμεώνος εις Μεσολόγγιον κατά την Πεντηκοστήν. Επετηρίδα του Κέντρου Ερεύνης Ελληνικής Λαογραφίας.  Ακαδημία Αθηνών.

–           Γκόρπας Θ., Γκόρπας Β. (1972), Το Πανηγύρι τ’Άη Συμιου. Αθήνα: Ζυγός.

–           Ευαγγελάτος Χρήστος (1965), Ιστορία του Μεσολογγίου, επανεκτύπωση 2007. Αθήνα: Γκοβοστή

–           Καβάγιας Αριστείδης (2007), Στο Πανηγύρι τ’Άη Συμιού. Μεσολόγγι: Ασημακόπουλος.

–           Λαμπρόπουλος Αντώνης (2003), Το Μεσολόγγι, Η Ιερή Πόλη Μήτρα της Ελλάδος. Αθήνα: Βασδέκης

 

 

[1] Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά

 

[2] Ν.Π.Ι.Δ. εποπτευόμενο από το Υπουργείο Εξωτερικών, το οποίο συμβάλει στην υλοποίηση δράσεων, διοργανώνει διεθνή συνέδρια και ημερίδες, εκπαιδευτικές, πολιτιστικές και επιστημονικές δράσεις, διοργανώνει εκθέσεις και δημιουργεί δίκτυα πόλεων UNESCO.

 

[3] Το όρος Αράκυνθος ΒΑ του Μεσολογγίου

 

[4] Οι παρέες παλαιότερα ονομαζόταν και μάγκες, όπως φαίνεται και από κείμενα του Καρκαβίτσα.

 

[5] Από την τούρκικη λέξη bölükçi (bölük=όμιλος), σύμφωνα με τον Αικατερινίδη.

 

[6] Πολύ χαρακτηριστικό σημείο αυτής της κοινωνικής αλλυλεγγυης παρατηρείται την Δευτέρα του Αγίου Πνεύματος, όπου πανηγυριστές βαφτίζουν μαζικά παιδιά των Ρομά στο μοναστήρι του Άη Συμιου.

 

[7] Ο χορός του πεθαμένου είναι η πιο χαρακτηριστική αησυμιώτικη αναπαράσταση. Ο χορός ξεκινά από μία παρεξήγηση μεταξύ του καπετάνιου και ενός άλλου παλικαριού της παρέας, όταν ο δεύτερος διατάζει να σταματήσουν τα όργανα. Μετά από κάποιες φιγούρες που εκφράζουν την πάλη, ο καπετάνιος καταφέρνει ένα θανάσιμο χτύπημα στο παλικάρι και τον σκοτώνει. Αργότερα καθώς συνηδειτοποιεί την πράξη του, σκύβει πάνω από το νεκρό θρηνεί και μετανοεί. Αμέσως ο άγιος κάνει το θαύμα του και ο νεκρός ανασταίνεται και σηκώνεται με ακόμα μεγαλύτερη διάθεση, σύρωντας το χορό με τον καπετάνιο και όλα τα μέλη της παρέας.

 

 

Ο Σύλλογος Πανηγυριστών Μεσολογγίου «Αη Συμιός» ανακοινώνει ότι κατά τις εκλογές που έγιναν την 16/3/2014 εκλέχτηκαν οι εξής σύμβουλοι:

 

Πρόεδρος: Βίλλιος Συμεών

Αντιπρόεδρος: Αλεξανδράτος Ανδρέας

Γ. Γραμματέας: Βίλλιος Ηλίας

Έφορος: Σοκόλας Κωνσταντίνος

Ταμίας: Καλαβρουζιώτης Γεώργιος

Μέλη: Μάγαλος Δημήτριος,Μούρκας Δημήτριος,Ζαΐμης Περικλής,Καλογεράκης Γεώργιος,Μπελάλης Παύλος, Σακιριανός Ιωάννης

 

     Ο πρόεδρος       ο Γ. Γραμματέας

Βίλλιος Συμεών       Βίλλιος Ηλίας

Πανηγύρι τ’Άη Συμιού 2013

Πατήστε εδώ για μεγένθυση

Πατήστε εδώ για μεγένθυση

Ο Δήμος Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου, θα παρέχει, για όποιον το επιθυμεί, δωρεάν μετακίνηση με τουριστικά λεωφορεία, για να μεταβεί από το Μεσολόγγι στο Μοναστήρι του Αγίου Συμεών.Τα λεωφορεία θα αναχωρούν κάθε μιση ώρα, από τις 11:00 το βράδυ έως 06:00 το πρωί της Δευτέρας 24 Ιουνίου, από το χώρο στάθμευσης της παλιάς Ηλεκτρικής (οδός Σπ.Μουστακλη).

Υλοποίηση κατασκευής ιστοσελίδας Συλλόγου Πανηγυριστών ο Άη Συμιός.

Θέλω προσωπικά να ευχαριστήσω τους: Νικόλαο Σιάμο για την πολύτιμη προσφορά του μέσω της ψηφιοποίησης του αρχείου των φωτογραφιών μεσολογγίτων ,πανηγυριστών και μη. Τον Νικόλαο Σταμάτη για την ευγενική παραχώριση του ψηφιακού αρχείου ηχογραφήσεων από το πανηγύρι.Τον Νικόλαο Νούλα ακούραστο  φωτογράφο (ερασιτέχνη) των εκδηλώσεων του συλλογου. Τους συγγραφείς και των τεσσάρων βιβλίων(Θωμά και Βησσαρίωνα Γκόρπα,Αριστείδη Σ. Καβάγια, Κώστα Γ. Σαχινίδη,Νικήτα Χρ. Φιλιππόπουλο) για την κοπιαστική και ουσιαστική έρευνά τους.Το αρχείο της Μέλπως Μερλιέ(εκπληκτικής έρευνας για τη διάσωση της ελληνικής μουσικής κουλτούρας και παράδοσης).Τον Γ.Ν.Αικατερινίδη ερευνητή του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών. Η αναγνώριση της δουλειάς τους ήρθε με την εξάντληση όλων των εκδόσεων ( γίνεται αναφορά στο τέλος του άρθρου).

Τον ιδιαίτερο φίλο μου Νικόλαο Κορδόση για τις πολύτιμες συμβουλές και πληροφορίες που όταν κληθηκέ να μου παράσχει, η προθυμία του πραγματικά με συγκίνησε ιδιαιτέρως.

Τέλος όλους τους πανηγυριστές για την αγάπη τους και την προσπάθειά τους να κρατήσουν ζωντανή τη “μνήμη” , τα ήθη και έθιμα του τόπου μας. Είναι μια προσπάθεια πολλών μηνών η οποία δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί.Η παρούσα ιστοσελίδα θα συνεχίσει να ενημερώνεται με αρχειακό υλικό όπου έχω στην κατοχή μου πάντα με την βοήθεια των προαναφερθέντων συνεργατών-φίλων μου.

Η όλη προσπάθεια δεν κόστισε ούτε ένα ευρώ εν αντιθέσει με παλαιότερη “προσφορά” στον σύλλογο.Θα ήθελα στο σημείο αυτό να αναφέρω πως προσπάθησα να “κλείσω” το όνομα aisimios.gr (όπου και θα ήταν το μοναδικό κόστος) αλλά με μεγάλη μου έκπληξη διαπίστωσα πως το όνομα είναι αγορασμένο.Δεν με πτοεί αυτή η διαπίστωση διότι χάρις την αγάπη όλων θα μπορέσει να διαδωθεί σε σύντομο χρονικό η παρούσα διεύθυνση aisimios.wordpress.com .

Τέλος ως ελάχιστη υποχρέωση μου θέλησα να υλοποιήσω την παρούσα ιστοσελίδα τιμώντας τα ήθη και έθιμα της ιδιαιτέρας μου πατρίδας.

Γεώργιος Αλεξανδράτος Μάϊος – Ιούνιος του 2013

(χρησιμοποιήθηκε υλικό από τα βιβλία :

Η λαϊκή πανήγυρις του Αγίου Συμεώνος εις Μεσολόγγιον κατά την Πεντηκοστήν (ανάτυπο) Γεώργιος Ν.Αικατερινίδης (1967)

Το Πανηγύρι τ΄Άη Συμιού μία μεσολογγίτικη λαογραφία – Θωμάς Γκορπας – Βησσαρίων Γκορπας (εκδόσεις “Ζυγός” 1972),

Δημοτικά τραγούδια που τραγουδιούνται στο πανηγύρι τ’ ΑΗ-ΣΥΜΙΟΥ – Αριστείδη Ξ.Καβάγια (Αθήνα 1984)

Το πανηγύρι τ΄Άη Συμιού – Νικήτα Χρ. Φιλιππόπουλου(εκδόσεις Ντάπια 2001) ,

ΜΕΣΟΛΟΓΓΙ – ΑΙΤΩΛΙΚΟ “Μουσική -Χορευτική Παράδοση και Ιστορία”Κώστας Γ. Σαχινίδης(Αθήνα 2002),

Στο πανηγύρι τ΄Άη Συμιού (Με το νταούλι & με το Ζουρνά) – Αριστείδη Σ. Καβάγια(εκδόσεις Ασημακόπουλος 2005) ,

Αρχείο από το μουσείο της Mέλπω Mερλιέ όπου την ηχογράφηση είχε αναλάβει ο Dietrich Wolf (13/09/1975))

περισσότερες πληροφορίες εδώ

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.