Ένδυμα – Άρματα – Τσαπράζια

Μεσολογγίτικης φορεσιάς

Μεσολογγίτικη φορεσιά

Τα ρούχα και τα άρματα του Άη-Συμιώτη δεν έχουν τα όμοια τους σε κανένα ανάλογο πανηγύρι πουθενά στην Ελλάδα. Το άσπρο, το κόκκινο και το μαύρο της μεσολογγίτικης ενδυμασίας, σε συνδυασμό με το ασημί της αρματωσιάς, δίνει αέρα επιβλητικότητας και λεβεντιάς. Τα ρούχα αυτά είναι τα περισσότερα φτιαγμένα στα γιαννιώτικα εργαστήρια λαϊκής τέχνης και τα περισσότερα είναι κειμήλια παλιών μεσολογγίτικων οικογενειών.Είθιστε από αρχές του 1900 οι γυναίκες των πανηγυριστών να ράβουν τα ρούχα των αντρών τους και των παιδιών τους.Έτσι το ρούχο αποκτούσε ιδιαίτερη αξία συναισθηματική και αποτελούσε μέρος της διαχρονικής κληρονομιάς της εκάστοτε μεσολογγίτικης οικογένειας.

Η φορεσιά των αρματωμένων αποτελείται από τα εξής και με τη σειρά που φοριούνται:

Σκάλτσες ή κάλτσες: Κατασκευάζονται από άσπρο βαμβακερό και σκεπάζουν τα πόδια από τον αστράγαλο ως τη μέση.

Σκαλτσοδέτες ή καλτσοδέτες: Έχουν χρώμα μαύρο και δένονται ακριβώς στο γόνατο. Καταλήγουν στη γάμπα με μία ή δύο φούντες από μετάξι.Στο πίσω μέρος τους διακοσμούνται με ποικιλόμορφα κουμπιά.

Πουκάμισο: Είναι άσπρο, χασεδένιο με μανίκια πλατιά, πολύ ανοιχτά μπροστά και σουφρωμένα στο πάνω μέρος. Ο γιακάς είναι μικρός και χωρίς μύτες. Στο στήθος γίνονται δίπλες ή πιέτες. Κάθε αρματωμένος έχει τρία πουκάμισα. Το πρώτο για το πανηγύρι, το δεύτερο το φοράει στο μοναστήρι για τη θεία λειτουργία και το τρίτο για το τρισάγιο στο ιστορικό νησί της Κλείσοβας.

Ντουλαμάς: Επενδύτης από μαύρη τσόχα που φτάνει έως πάνω από το γόνατο. Τα σπιλιά του (μανίκια) είναι κολλημένα στην πλάτη, ανοιγμένα με κόκκινα σειρίτια, που εσωτερικά έχουν κόκκινη τσόχα. Κόκκινη είναι και η φόδρα του.

Σύμφωνα με τον Γ.Ν.Αικατερινίδη :{Ντουλαμάς λεγόταν το πανωφόρι που φορούσαν οι γενίτσαροι , κατά την περίοδο του Ραμαζανιού.Η λέξη προέρχεται από την τουρκική «ντολιμάν» ,που ήταν ένα μαύρο ύφασμα που παραγόταν στη Θεσσαλία.Γ.Ν.Αικατερινίδης:Η λαϊκή πανήγυρις του Αγίου Συμεώνος εις Μεσολόγγιον κατά την Πεντηκοστήν,Επετηρίς Κέντρου Ερεύνης Ελληνικής ΛαογραφίαςΑκαδημίας Αθηνών 18-19,Αθήνα (1965-1966),σελίδα 193}.

Περισσότερες πληροφορίες για την τεκμηρίωση του Γ.Ν.Αικατερινίδη μπορείτε να βρείτε εδώ {Oriental Outlines, Or, A Rambler’s Recollections of a Tour in Turkey, Greece, & Tuscany in 1838 (1839)}.Στην ακόλουθη φωτογραφία σας παραδίδουμε το απόσπασμα από το εν λόγω βιβλίο.

doliman - Ντουλαμάς

Oriental Outlines, Or, A Rambler’s Recollections of a Tour in Turkey, Greece, & Tuscany in 1838 (1839) σελίδα 132

Κατά τον Ν.Χρ.Φιλιππόπουλο : {Ο ντουλαμάς ήταν πανωφόρι του στρατιωτικού σώματος των Ουσάρων που είχαν εισάγει στη Γαλλία οι Ούγγροι μισθοφόροι του Λουδοβίκου 14ου.¨Ν.Χρ.Φιλιππόπουλος:»Το Πανηγύρι τ’Άη Συμιού ,σελίδα 61}

Σελάχι ή σελαχλίκι: Κατασκευάζεται από δέρμα και έχει 3-5 θήκες, στις οποίες οι αρματωμένοι βάζουν ορισμένα όπλα (κουμπούρια, μαχαίρια, κάμα, χαρμπί)μαντήλια(παλιότερα χρησιμοποιούνταν για την προστασία της τριβής των όπλων ,σήμερα ως διακοσμητικά)και γαρδένιες (το επίσημο αρωματικό λουλούδι του πανηγυριού). Δένεται στη μέση του αρματωμένου με λουρίδα και είναι καλοκεντημένο.Παλιότερα όλα τα σελάχια ήταν περίτεχνα με χρυσοκέντητη διακόσμηση.Δυστηχώς τα τελευταία χρόνια έχει χαθεί η τέχνη οπότε οι περισσότεροι πανηγυριστές φορούν σκέτα δερμάτινα σελάχια.

26552_112267575454331_3824975_n

Περίτεχνο χρυσοκέντητο σελάχι (Οθωνικής περιόδου – δεύτερο ήμισυ 19ου αιώνα)

Σκούφια: Έχει χρώμα μαύρο και είναι η γνωστή «καλογερίστικη» σκούφια. Είναι φτιαγμένη από μεταξωτό ύφασμα και στολίζεται με μεταξωτά χάρσια, που ράβονται με μπερσίμι.

Τσαρούχια: Είναι τα παπούτσια του αρματωμένου. Κατασκευάζονται από δέρμα ζώων και στις μύτες έχουν μαύρες φούντες. Έχουν χρώμα μαύρο ή κόκκινο.Το τσαρούχι με τη σημερινή του μορφή πρωτοφορέθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα.

Τα άρματα δίνουν ξεχωριστή ομορφιά. Αρκετά απ’ αυτά είναι κειμήλια και φυλάγονται στα εικονίσματα. Αυτά που φορούν οι αρματωμένοι στο πανηγύρι είναι τα εξής:

Κιουστέκι ή σταυραετός: Βαρύ και πολύπλοκο κόσμημα(Από ασήμι παλιότερα,σήμερα γίνεται σε σταμπαρισμένες σιδερένιες επιφάνειες ,βαμμένες σε ασημί ή χρυσό χρώμα) που φοριέται στο στήθος πάνω από τον ντουλαμά σε σχήμα χιαστί με πολλές ασημένιες αλυσίδες. Οι τέσσερις άκρες θηλυκώνονται στους ώμους και στις μασχάλες. Τα πιαστήρια του έχουν σχήμα δικέφαλου αετού ή καλαρύτικου πουλιού (σήμα κατατεθέν των Ηπειρώτών μαστόρων από τους Καλαρρύτες) και στο κέντρο του έχει μία στρογγυλή ή τετράγωνη πλάκα σκαλιστή με παραστάσεις Αγίων, κυρίως του Άη Συμιού και του Αγίου Γεωργίου.Είναι από τα «απομεινάρια» της πανοπλίας που στόχευε στην προστασία από εχθρικά πλήγματα.

Σαβατλίδικο μεσολογγίτικο κιουστέκι Παντελή Μοσχόπουλου 19ου αιώνος

Σαβατλίδικο μεσολογγίτικο κιουστέκι
ιδιοκτησίας οικογένειας Μοσχόπουλου 19ου αιώνος

Φυσεκλίκι: Έχει σχήμα τριγωνικό φτιαγμένο από δερμάτινες λουρίδες και καταλήγει σε μια μπαλάσκα. Το φορούν στο δεξί πάντα πλευρό και το δένουν με ζώνη από τη μέση. Αποτελείται από 3-5 σειρές στρογγυλά ή ρομβοειδή γαντζούδια.Τα παλαιού τύπου φυσικλίκια είχαν το πολύ τρεις σειρές με 5-6 ροζέτες.Ο Χρήστος Καβάγιας τεχνίτης στα τσαπράζια θέλοντας να καταστήσει μια πιο εντυπωσιακή εμφάνισε αύξησε τον αριθμό των ροζέτων ώστε να φτάσουμε σήμερα τα φυσεκλίκια να είναι υπερμεγέθη.

Σουγιάς ή ασημοσουγιάς: Ο Π.Ζώρας στο βιβλίο του Κεντήματα και Κοσμήματα της ελληνικής φορεσιάς (Αθήνα 1966 και σελίδα 20-21) το αναφέρει ως «κιουστέκι μέσης».Σκεπάζει το κάτω μέρος από τον ντουλαμά και είναι τακίμι του κιουστεκιού. Έχει μία εξαγωνική πλάκα στο κέντρο, που εικονίζονται παραστάσεις Αγίων. Συγκρατείται από τρία πιαστήρια. Τα δύο θηλυκώνονται στη μέση και το τρίτο καρφώνεται στη ζώνη. Εικονίζονται πάντα Άγιοι(εκτός ελαχίστων περιπτώσεων όπου συναντάμε ηρωικές μορφές φουστανελοφόρων ή εκκλησιών κλπ), που προστάτευαν τους πολιορκημένους και είναι όλα στολισμένα μ’ ασημένια φλουριά.

Σαβατλίδικος μεσολογγίτικος ασημοσουγιάς. Φέρει αμηγώς μεσολογγίτικη παράσταση της Αγίας Τριάδος. Συλλογή Παντελή Μοσχόπουλου

Σαβατλίδικος μεσολογγίτικος ασημοσουγιάς.
Φέρει αμιγώς μεσολογγίτικη παράσταση της Αγίας Τριάδος.
Ιδιοκτησίας οικογένειας Μοσχόπουλου

Μπαλάσκες(εκ του μπάλα και ασκός): Είναι ασημένιες ή μπρούτζινες και στερεώνονται από τη ζώνη του σελαχιού στο πίσω μέρος(στο μέρος των νεφρών για να προστατεύονται από τα εχθρικά πυρά τις έβαζαν). Σ’ αυτές οι κλέφτες κι αρματολοί έβαζαν τα φυσέκια (χαρτούτσες με μπαρούτι)  για το καριοφίλι και τις μπιστόλες τους.

Πάλα(σπάθα): Πολύ κυρτή σπάθα με σταυροειδή λαβή, το κυρίως επιθετικό όπλο στις μάχες σώμα με σώμα (γιουρούσια) και εφέρετο από τους αγωνιστές στη μέση τους ή στην ωμοπλάτη περασμένη με κορδόνια.Στις πορείες είθιστε οι κλέφτες να τις φορούν στην πλάτη με σφιγμένο σχοινί πού έδενε μπροστά στο στήθος.

Γιαταγάνι : Είδος αγχέμαχου όπλου που χρησιμοποιούνταν από τα μέσα του 16ου αιώνα έως και τα τέλη του 19ου αιώνα στην οθωμανική αυτοκρατορία. Χρησιμοποιήθηκε εκτεταμένα στις περιοχές της Τουρκίας αλλά και σε περιοχές οπου ασκούσε επιρροή η οθωμανική αυτοκρατορία, όπως ήταν τα Βαλκάνια και η Ελλάδα. Αποτελούνταν από μια ακονισμένη λεπίδα με έντονη καμπύλη προς τα εμπρός και μια λαβή η οποία συνήθως «γύριζε» προς τα πίσω. Το μήκος της λεπίδας αυτού του σπαθιού, είχε συνήθως 60 έως 80 εκατοστά μηκος. Οι ιστορικοί θεωρούν πως το Γιαταγάνι είχε την χαρακτηριστική κλήση της λεπίδας του προς τα εμπρός, επειδή ηταν επηρεασμένο απο το αρχαιοελληνικό ξίφος «κοπίς», η το ισπανικό ξίφος «Falcata».

Χαρμπί : Είναι σιδερένια βέργα με ασημένια ή μπρούτζινη διακόσμηση στη λαβή, με κυλινδρικό θηκάρι και χρησίμευε για το γέμισμα της πιστόλας. Το κρεμούν στο σελάχι.

Μασάτι :Το μασάτι χρησιμεύει για το τρόχισμα της λεπίδας των αγχέμαχων όπλων, όταν μετά από πολύ χρήση παύει να είναι κοφτερή.

Κάμα: Δίκοπο μαχαίρι .

Κουμπούρι ή μπιστόλα : Είναι πυροβόλο όπλο που χρησιμοποιήθηκε κατά την περίοδο της ελληνικής επανάστασης.Διέθετε πυρόλιθο μηχανισμό. Τοποθετείται στο σελάχι.Το όπλο ήταν το πιο πολύτιμο αντικείμενο του πολεμιστή και διακοσμούνταν πλούσια, με θέματα από τη λαϊκή παράδοση και από την αρχαιότητα, το Βυζάντιο και τη Χριστιανική θρησκεία.

Μεδουλάρι: Δοχείο λίπους για τη συντήρηση των όπλων

Την αρματωσιά συμπληρώνουν διάφορα μαχαίρια με ασημένια σκαλισμένη θήκη.

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.